Жұмыс тежегіштерін техникалық қызмет көрсету және ақауларды жою кезінде (майлану, тежеу жақтары төсемдерінің тозуы және үзілуі, дөңгелек цилиндрлерінің тығыздау манжеттерінің тозуы немесе зақымдалуы, тартпа серіппенің сынуы және т.б.) бөлшектейді.
Жұмыс тежегіші бөлшектерін алу және бөлшектеу
Дөңгелекті және тежеу барабанымен жинақталған маточинаны алыңыз, тежеу механизмін кірден тазартып, жуыңыз.
Монтаждық күрекшені рычаг ретінде пайдаланып, тартпа серіппені 2 ажыратыңыз.
Тежеу жақтарының осьтерінен 11 тоқтатқыш қысқыштарды 9, төсемдерді 8 және тежеу жақтарын 6 алыңыз.
Дөңгелек цилиндрі 1-ден тежеу сұйықтығын беретін құбырды ажыратыңыз, оны қалқанға бекітетін болттарды бұрап шығарып, жинақтағы цилиндрді алыңыз.
Қажет болғанда, болттарды бұрап шығарып, тежеу қалқанын алыңыз.
Егер тежеу жақтарының төсемдері немесе жинақтағы тежеу жақтары ауыстырылуға жатпаса, онда гайкаларды 12 бұрап шығару және осьтерді 11 қалқан кронштейнінде бұрау ұсынылмайды, бұл құрастыру кезінде тежеу жақтарының тежеу барабанына қатысты бұрынғы орнын алуға мүмкіндік береді, демек, тежеу жақтары төсемдері мен тежеу барабаны арасындағы саңылауларды реттеуді жеңілдетеді.
Дөңгелек цилиндрін бөлшектеу кезінде қалпақшалардың серіппелерін 1 (3-сурет), поршеньдер 4-пен жинақталған қалпақшаларды 2 алыңыз.
Манжеттерді 5, манжет ұстағыштарды 6 және серіппені 9 шығарыңыз.
Бөлшектегеннен кейін дөңгелек цилиндрінің бөлшектерін спиртте немесе тежеу сұйықтығында, ал тежегіштің механикалық бөлігінің бөлшектерін — этилсіз бензинде жуыңыз.
Жуылған бөлшектерді мұқият тексеріп, қажет болғанда өлшеп алу керек.
Егер төсемдерді бекітетін шегелер бастарының батып кету тереңдігі 0,5 мм және одан аз болса, онда төсемдерді жаңаларымен ауыстыру керек.
Поршеньдер, манжеттер және цилиндрлерде сызаттар немесе жұмыс беттерінің айтарлықтай тозуы болса, оларды да жаңаларымен ауыстыру қажет.
Цилиндрлердің қорғаныш қалпақшаларын ерекше мұқият тексеру керек, өйткені олардың күйіне дөңгелек цилиндрінің жалпы жұмысының ұзақ мерзімділігі мен сенімділігі байланысты.
Тігінен жыртылулар мен жарықтар болғанда, қалпақшаны құралды (4-сурет) пайдалана отырып ауыстыру қажет.
Жұмыс тежегішінің негізгі бөлшектерін бақылауға арналған өлшемдер 1-кестеде келтірілген.
1-кесте. Жұмыс тежегішінің негізгі бөлшектерін бақылауға арналған өлшемдер
Тежеу жақтарының тіреу кронштейні:
- - тежеу жақтары осьтеріне арналған тесіктердің номиналды диаметрі - 22+0,045 мм;
- - тежеу жақтары осьтеріне арналған тесіктердің рұқсат етілген диаметрі - 22,10 мм
Тежегіш жағының осі:
- - тежеу жағының втулкасы астындағы мойынның номиналды сыртқы диаметрі - 28-0,025 мм;
- - тежеу жағының втулкасы астындағы мойынның рұқсат етілген сыртқы диаметрі - 27,85 мм
Дөңгелек цилиндрі:
- - поршень астындағы тесіктің номиналды диаметрі - 35+0,027 мм;
- - поршень астындағы тесіктің рұқсат етілген диаметрі - 35,06 мм
Дөңгелек цилиндрінің поршені:
- - номиналды сыртқы диаметрі - 35,00-0,075 мм;
- - рұқсат етілген сыртқы диаметрі - 34,85 мм
Жинақтағы тежеу жағы:
- - втулканың номиналды ішкі диаметрі - 28+0,033 мм;
- - втулканың рұқсат етілген ішкі диаметрі - 28,10 мм
Тежеу барабаны:
- - барабанның номиналды ішкі диаметрі - 420+0,380 мм;
- - барабанның рұқсат етілген ішкі диаметрі - 424,40 мм
Тежеу барабанының жұмыс бетінің айтарлықтай тозуы және сақиналы ойықтардың болуы кезінде оны, сондай-ақ төсемдерімен жинақталған тежеу жақтарын 2-кестеде көрсетілген жөндеу өлшемдерінің біріне дейін бұрғылаңыз.
2-кесте. Жөндеу өлшемдері
Тежеу барабанының ішкі диаметрі, мм:
- Номинал - 420+0,38
- Бірінші - 421+0,38
- Екінші - 422+0,38
- Үшінші - 423+0,38
Тежеу жақтарының төсемдер бойынша сыртқы диаметрі (2R), мм:
- Номинал - 420-0,60
- Бірінші - 421-0,60
- Екінші - 422-0,60
- Үшінші - 423-0,60
Бұрғылау кезінде тежеу барабанын маточина мойынтіректерінің сыртқы сақиналарының ішкі беттері бойынша, ал тежеу жақтарын 5-суретте көрсетілгендей базалау керек.
Дөңгелек тежегішін құрастыруды бөлшектеуге кері тәртіпте жүргізіңіз, бұл ретте төмендегі бірқатар міндетті талаптарды орындау қажет:
- - дөңгелек цилиндрінің айна бетін, поршеньді және тығыздау манжетін тежеу сұйықтығымен майлаңыз. Тежеу жақтарының втулкаларына графитті майлау материалын жағыңыз.
- - дөңгелек цилиндрлерін автомобильдің гидрожүйесімен қосар алдында тежеу сұйықтығын ауыстырыңыз, пневмокүшейткіштердегі сұйықтық бачогын шламнан тазартыңыз.
- - тежеу барабаны бар маточинаны орнатпас бұрын тежеу жақтарын реттеу эксцентриктерімен 4 (2-сурет) ішке қарай жинаңыз және тежеу жақтары осьтерін осьтердің ұштарындағы орнату белгілері алдыңғы тежеу жағының осінде артқа, артқы тежеу жағының осінде алға бағытталатын етіп орнатыңыз.
Егер бөлшектеу кезінде тежеу жақтары осьтерінің тежеу қалқанындағы орны бұзылмаса, ал құрастыру кезінде тежеу жақтары өз орындарына орнатылса, онда тежеу жақтары мен тежеу барабаны арасындағы саңылауларды тек эксцентриктермен 4 реттеңіз, оларды дөңгелек тежелгенше бұраңыз (2-суретті қараңыз).
Содан кейін эксцентрикті дөңгелек еркін айналғанша кері бағытта бұраңыз (дөңгелекті реттелетін тежеу жағының бағытында айналдыру керек).
Реттеуден кейін саңылауды тежеу барабанындағы люк арқылы ұзындығы 200 мм щуппен төсемнің шеттерінен 30 мм қашықтықта тексеріңіз.
Саңылаулар тежеу жағының тұмсығында (жоғарғы бөлігі) 0,35 мм, өкшесінде (төменгі бөлігі) 0,20 мм болуы керек.
Тежеу төсемдерін ауыстырғаннан немесе басқа тежеу жақтарын жинақтап орнатқаннан кейін, сондай-ақ тежеу жақтары осьтерінің қалқандардағы орны бұзылған кезде, саңылауларды эксцентриктер 4 және тежеу жақтарының осьтері 11 арқылы реттеу керек.
Бұл ретте эксцентрик 4-ті бұрап, дөңгелектің айналуын тежеңіз.
Тежеу жағының осін 11 бұра отырып, дөңгелек еркін айналатын оның айналу бағытын анықтаңыз.
Тежеу жағының осін сол бағытта дөңгелек толығымен тежелгенше айналдыруды жалғастырыңыз.
Тежеу жағы осінің дөңгелектің бірінші тежелген күйінен екіншісіне дейінгі бұрылу бұрышын екіге бөліп, осы қалыпта осьті орнатыңыз.
Бұл операцияны бірнеше рет қайталаңыз. Әр сайын тежеу жағы осінің дөңгелектің бірінші тежелген күйінен екіншісіне дейінгі бұрылу бұрышы азаяды.
Реттеуді аяқтағаннан кейін, тежеу жағының өкшесінде 0,20 мм саңылау жасаңыз, ол үшін барабан мен тежеу жағының өкшесі арасына 0,20 мм щупты салып, тежеу жағының осін бұра отырып, оны сәл қысыңыз.
Бұл кезде тежеу жағының тұмсығындағы саңылау 0,35 мм болуы керек. Егер тежеу жағының тұмсығындағы саңылау өзгеше болса, реттеуді жалғастыру керек.
Барлық дөңгелектердің тежегіштерін реттегеннен кейін жартылай осьтерді орнатып, гидрожүйені тежеу сұйықтығымен сорғытыңыз (толтырыңыз), алдымен бас тежеу цилиндрлерінің, тежеу сұйықтығы бачогының және айналма клапандарының сыртқы беттерін мұқият тазартыңыз.
Жүйені сұйықтықпен толтыруға және тежегіштерді сорғытуға автомобильдің пневможүйесінде ауа (7,5 кгс/см²) болған кезде ғана болады.
Толтыру алдында бас цилиндрлер мен бачоктардан кірді мұқият кетіріңіз.
Содан кейін екі цилиндрден де тығыздау түтікшелерін 1 (6-сурет) алып, құю тесіктерінің тығындарын 2 бұрап шығарып, бачоктарды тежеу сұйықтығымен толтырыңыз.
Айналма клапан 3 арқылы бас цилиндрлерден ауаны шығарыңыз.
Бас цилиндрлер мен жұмыс тежегіштері цилиндрлерін сорғыту тәртібі:
Айналма клапан 3-тен (6-сурет) резеңке қалпақшаны алыңыз, оған аспаптар жиынтығындағы түтікшені (6-сурет) кигізіңіз, оның ашық ұшын сыйымдылығы кемінде 0,2 л шыны ыдысқа құйылған тежеу сұйықтығына батырыңыз;
Айналма клапанды ½–¾ айналымға бұрап шығарыңыз, содан кейін тежеу педалін бірнеше рет басыңыз.
Тез басып, баяу босатыңыз. Басу түтікшеден ауа көпіршіктерінің шығуы тоқтағанша қайталаңыз.
Сорғыту процесінде бачоктарға сұйықтықты құйып отыру қажет, «құрғақ түпке» жол бермеңіз, себебі бұл кезде жүйеге ауа қайтадан кіреді.
Педальді басып тұрып, цилиндрдің айналма клапанын мықтап бұрап қойыңыз, түтікшені алыңыз және қалпақшаны кигізіңіз.
Дәл осылай дөңгелек тежеу цилиндрлерін айналма клапан (6-сурет) арқылы келесі тәртіппен сорғытыңыз (6-сурет):
- I — ортаңғы сол,
- II — артқы сол,
- III — артқы оң,
- IV — ортаңғы оң,
- V — алдыңғы оң,
- VI — алдыңғы сол.
Барлық цилиндрлерді сорғытып болғаннан кейін, бачоктарға сұйықтықты құю мойнының жоғарғы жиегінен 15–20 мм төмен деңгейге дейін құйыңыз, құю тесігінің тығынын мықтап бұрап қойыңыз, тығыздау түтікшесін қосыңыз.
Тежеу сұйықтығын ауыстырған кезде, дөңгелек және бас цилиндрлерді бөлшектеңіз, бөлшектердің жұмыс беттерін жуыңыз.
Дөңгелек цилиндрлерін құрастырған кезде, поршеньді және цилиндрлердің ішкі бетін кастор майымен майлаңыз.
