Қозғалтқышты салқындату жүйесі — сұйықтықты, жабық типті, салқындатқыш сұйықтықты мәжбүрлі айналыммен
Салқындату жүйесінің негізгі элементтері: су сорғысы, перделі радиатор, термостаттар, желдеткіш, желдеткіш жетегінің гидромуфтасы, гидромуфта қосқышы, кеңейту багы, жалғау құбырлары.
Су сорғысы, термостаттармен бірге термостаттық қорап, желдеткіш, желдеткіш жетегінің гидромуфтасы, гидромуфта қосқышы қозғалтқыштың алдыңғы бөлігінде орнатылған.
Су сорғысы цилиндрлер блогының сол жақ алдыңғы бөлігіне болттармен бекітілген.
Автокөліктің су сорғысы мен желдеткіш жетегінің гидромуфтасын бөлшектеуге қол жеткізу үшін радиатордың қаптамасын, су және май радиаторларын шешіңіз.
Су сорғысын тек доңғалақтың сальнигі тозған немесе зақымдалғанда, сондай-ақ подшипниктер тозғанда ғана бөлшектеңіз. Сорғының дренажды тесігінен салқындатқыш сұйықтықтың ағуы доңғалақ тығыздағышының тозуын немесе зақымдалуын көрсетеді.
Су сорғысын бөлшектеу үшін (2-сурет), білікше 10-нан шкив 3-ті сығып шығарыңыз, кілт 1-ді және шаңшағылдырғыш 2-ні алыңыз;
Стопорлық сақина 4-ті алыңыз, шплинтті алып, гайка 11-ді бұрап шығарыңыз, доңғалақ 8-ді, тығыздағыш 9 және тірек сақина 13-ті алыңыз;
Корпустан 7 подшипниктер 5 және 6-мен бірге білікше 10-ды сығып шығарыңыз, сығымдағыштардың көмегімен сушағылдырғыш 15-ті және су сорғысының сальнигін сығып шығарыңыз, білікше 10-нан подшипниктер 5 және 6-ны сығып шығарыңыз.
Су сорғысын бөлшектеуге кері тәртіпте жинаңыз (12 — құлыптау шайбасы, 14 — сальник).
Желдеткіш жетегінің гидромуфтасы (3-сурет) және желдеткіш цилиндрлер блогының алдыңғы бөлігіне болттармен бекітілген.
Тығыздағыш 28 және қақпақ 27-нің үйкелетін беттері тозғанда, май ағуы пайда болады және гидромуфта жұмыс істемейді, яғни желдеткішке айналуды бермейді.
Бұл ақауды жою үшін гидромуфтаны қозғалтқыштан шешіңіз.
Шешіп алынған гидромуфтада гайкалар 30-ды бұрап шығарыңыз, қақпақ 27-ні абайлап шешіңіз және тозған бөлшектерді ауыстырыңыз немесе жөндеңіз.
Гидромуфтаны толық бөлшектегенде, шплинтті алып, гайка 9-ды бұрап шығарыңыз, шайбаны алып, маточина 10-ды сығып шығарыңыз.
Болттар 12-ні бұрап шығарыңыз, тығыздағышты зақымдамау үшін абайлап, білік 14-тен манжета 7-мен бірге шкив 17-ні бөліңіз.
Шкивті, тығыздағыш 13-ті және төлке 11-ді алыңыз. Гайкалар 30-ды бұрап шығарыңыз, қақпақ 27-ні, тығыздағыш 31-ді, тығыздағыш 28-ді және серіппе 26-ны абайлап шешіңіз. Тірек сақиналар 23 және 29-ды алыңыз.
Гайкалар 2-ні бұрап шығарыңыз, корпус 18-ді абайлап шайқап, гидромуфтаны тірек-кронштейн 19-дан алыңыз.
Болттар 33-ті бұрап шығарыңыз және жетектелетін доңғалақ 32-ні білік 8 және қаптама 20-мен бірге жетекші доңғалақ 3-тен ажыратыңыз.
Корпус 18-ді подшипник 16-дан алыңыз. Сығымдағыштың көмегімен білік 14-тен подшипник 6-ны сығып шығарыңыз, тірек сақина 5-ті алыңыз.
Төтенше қажеттілік жағдайында (подшипник 16 немесе доңғалақ 3 сынғанда) болттар 4-ті бұрап шығарыңыз, шайбаларды алыңыз, білік 14-тен жетекші доңғалақ 3 және подшипник 16-ны сығып шығарыңыз.
Жетекші білік 22-ден подшипник 24-ті сығып шығарыңыз. Сығымдағыштың көмегімен жетекші білік 22-ден жетектелетін білік 8-ді подшипник 25-пен бірге сығып шығарыңыз. Білік 8-ден подшипник 25-ті сығып шығарыңыз.
Төтенше қажеттілік жағдайында болттар 21-ді бұрап шығарыңыз және білік 8-ді жетектелетін доңғалақ 32-ден сығып шығарыңыз. Қаптама 20 немесе жетекші білік 22 істен шыққанда, оларды жинақы түрде жаңасымен ауыстырыңыз.
Муфтаны бөлшектеуге кері реттілікпен жинаңыз. Осы кезде бірқатар талаптарды орындаңыз.
Доңғалақ 3-ті білік 14-ке және доңғалақ 32-ні білік 8-ге сығу алдында доңғалақтарды май ваннасында 100 °С температураға дейін қыздыру қажет.
Гидромуфтаны жинағаннан кейін біліктер 14 және 8-дің айналуын тексеріңіз.
Маточина 10-ды білік 8-ге сыққанда, біліктің алдыңғы ұшындағы М8 бұрандалы тесікті пайдаланыңыз.
Маточинаны балғамен білікке сығуға болмайды, себебі подшипниктер зақымдалуы мүмкін.
Шкив 17-ні айналдырғанда, білік 14 еркін, кептеліссіз айналуы керек. Шкив 17 қозғалмайтын болғанда, желдеткіштің маточинасы 10 білік 8-мен бірге еркін, кептеліссіз айналуы керек.
Манжеталар 7 және 15-ті орнатпас бұрын ЦИАТИМ-201 майлау материалымен майлаңыз.
Тығыздағыштар 1, 13 және 31-ді орнатпас бұрын консистентті майлау материалымен майлаңыз (34 — тығыздағыш, 35 — гайка, 36 — төгетін патрубок).
Тартқыш құрылғы (4-сурет) иінді білік шкивінен гидромуфта жетегінің белдіктерінің тартылуын реттеуге арналған.
Тартқыш құрылғыны шешу үшін тартқыш құрылғыны гидромуфтаның тірек-кронштейніне бекітетін екі шпильканың гайкаларын бұрап шығарыңыз.
Шкив подшипниктерін ауыстырғанда, алдыңғы серіппелі сақина 6-ны, қақпақ 5-ті және бекіту сақина 4-ті алыңыз.
Ось 8-ден подшипниктер 3-пен бірге шкив 2-ні алыңыз.
Артқы серіппелі сақина 6-ны алып, шкивтен подшипниктерді сығып шығарыңыз.
Ось 8 рычаг 1-ден тек төтенше қажеттілік жағдайында ғана сығып шығарылады.
Тартқыш құрылғыны бөлшектеуге кері тәртіпте жинаңыз (7 — кеңейткіш сақина).
Гидромуфта қосқышы (5-сурет) қозғалтқыштың алдыңғы бөлігінде, цилиндрлердің оң қатарына салқындатқыш сұйықтық беретін патрубокқа орнатылған.
Урал автомобильдерінде қосқышты басқару тартқыш 4 арқылы қашықтықтан жүзеге асырылады.
Көктемде автомобильге маусымдық қызмет көрсету кезінде гидромуфта қосқышының автоматты режимде (рычаг 13 В күйіне орнатылған) іске қосу температурасын стендтік жағдайда тексеріңіз.
Қажет болса, қосқыштың іске қосу температурасын реттеу шайбалары 17 пакетінің қалыңдығын өзгерту арқылы реттеңіз.
Қосқыштың автоматты жұмыс режиміндегі жұмысын тексеру үшін оны қозғалтқыштан шешіңіз.
«Д» арнасына 7 кгс/см2 қысыммен қозғалтқыш майы бар құбырды жеткізіңіз, ал гайка 18 және датчик 19-ды қыздырылатын суы бар ыдысқа батырыңыз.
Датчик маңындағы ыдыстағы судың температурасын 1 °С бөлік құны бар сынапты термометрмен өлшеңіз. Ыдыстағы суды үнемі араластыра отырып қыздырыңыз.
Қосқыш дұрыс реттелген, егер су температурасы 85-90 °С болғанда ол іске қосылса — «С» арнасынан май шығады.
Егер қосқыш 85-90 °С-тан жоғары температурада іске қосылса, онда реттеу шайбалары 17 пакетінің қалыңдығын азайтыңыз.
Егер шайбалармен іске қосу температурасын реттеу мүмкін болмаса, датчикті ауыстырыңыз.
Толық бөлшектеу жағдайында болттар 2-ні бұрап шығарыңыз, қақпақ 3-ті, серіппе 7-ні, шайба 6-ны алып, корпус 5-тен катушка 8-ді алыңыз.
Болттар 1-ді бұрап шығарыңыз, тығын 11 және рычаг 13-пен бірге қақпақ 16-ны алыңыз.
Гайка 18-ді бұрап шығарыңыз, датчик 19-ды және реттеу шайбалары 17-ні алыңыз. Қажет болса, түйреуіш 12-ні шығарып, тығын 11-ді қақпақ 16 және рычаг 13-тен ажыратыңыз, серіппе 14 және фиксатор 15-ті алыңыз (9 және 10 — тығыздағыш сақиналар).
Термостаттар (6-сурет) термостаттық қорапта орнатылған, ол желдеткіш жетегінің гидромуфтасының тірек-кронштейнінде орналасқан.
Термостаттарды алу үшін болттарды бұрап шығарып, термостаттық қораптың қақпағын алыңыз.
Термостаттарда клапан 10-ның ашылуының басталу температурасы және толық жүрісінің шамасы бақыланады.
Термостаттарды тексеру схемасы 7-суретте көрсетілген. Суды 70 °С температураға дейін қыздырғаннан кейін, оны әрі қарай үнемі араластыра отырып қыздырыңыз.
Клапанның ашылуының басы ретінде клапан жүрісі 0,1 мм болатын температура алынады.
Клапанның ашылуы 78-82 °С температурада басталуы керек, ал толық ашылуы — 90-95 °С кезінде. Клапанның толық жүрісі 6,8-8,5 мм.
Желдеткіш қаптамасымен бірге радиатор, рамка және май радиаторы раманың бірінші көлденеңінде орнатылған.
Радиатордың негізгі ақаулары: өзекшенің сыртқы ластануы, түтікшелердің зақымдануы, төменгі және жоғарғы бактардың қабырғаларындағы ойыстар мен жарықтар, патрубкалардың сынуы және жарықтары болуы мүмкін.
Салқындатқыш сұйықтық ретінде су пайдаланылғанда, қақ пайда болуы мүмкін.
Жөндеу алдында ағу орнын анықтау үшін және жөндеуден кейін герметикалылықты бақылау үшін радиаторды су ваннасына батыра отырып, 1,0-1,2 кгс/см2 қысымдағы ауамен тексеріңіз.
Өзекшенің сыртқы бетін ластанудан тазарту үшін оны ыстық сілтілі ерітіндімен жуыңыз.
Зақымдалған сыртқы түтікшелерді радиаторды бөлшектеместен жұмсақ дәнекермен дәнекерлеңіз. Ішкі (дәнекерлеуге қол жетпейтін) түтікшелерді бітеуге болады.
Бітеліп қойған түтікшелердің саны өзекше түтікшелерінің жалпы санының 5% аспауы керек.
Зақымдалған түтікшелер көп болғанда, сондай-ақ патрубкаларды бактарға бекітуді жөндеу үшін жоғарғы және төменгі бактарды ашып (лездеп) алып, түтікшелерді жаңасымен ауыстырыңыз.
Бактар қабырғаларының ойыстарын түзетіңіз, жарықтарды қалыңдығы 1,0-1,2 мм латунь парағынан жасалған жамаулармен дәнекерлеңіз.
Салқындатқыш сұйықтық ретінде су пайдаланылғанда, көктемде маусымдық қызмет көрсету кезінде қақты кетіру үшін салқындату жүйесін жуыңыз.
Ол үшін жүйеге бір литр суға 20 г техникалық трилон қосылған су құйыңыз.
Автокөліктің бір күндік жұмысынан кейін ерітіндіні төгіңіз. Күн сайын жаңа ерітінді құйып, жүйені 4-5 күн бойы жуыңыз.
Салқындатқыш сұйықтық ретінде төмен температуралы Тосол-А сұйықтығын пайдаланғанда, оны қысқы кезеңдегі қоршаған ауа температурасына байланысты пропорцияда жұмсақ таза сумен сұйылтыңыз.
