Орал автокөлігінің қосалқы тежегіші («тау» тежегіші).

Қосалқы тежегіш жетектен және газ шығару жүйесінің глушитель қабылдау құбырларының қосылысына орнатылған екі атқару механизмінен тұрады.

Қосалқы тежегіш механизмі (2-сурет) корпус 3, бүркеуіш 11, білік 13 және рычаг 4-тен тұрады.

Тежегіш қосылмаған кезде, механизмнің бүркеуіші пайдаланылған газдар ағынының және қабылдау құбырлары осінің бойымен орналасады.

Қосалқы тежеу жүйесінің сұлбасы: 2 - отын беруді өшіру пневмоцилиндрі; 4 - бүркеуіш білігінің рычагы; 5 - пневмоцилиндрлер; 14 - глушитель; 21 - пневматикалық кран; 32 - пневматикалық цилиндр; 33 - жетек тартқышының айыршасы; 3 - корпус; 35 - бүркеуіш; 37 - шпонка; 38 - саусақ

Тежегіш механизмдерін басқару жетегі пневматикалық, ол краннан (3-сурет), үш пневматикалық цилиндрден (пневмоцилиндрден) және оларды қосатын құбырлардан тұрады.

Кран батырмасын басқанда, сығылған ауа құбырлар арқылы екі пневмоцилиндрге (цилиндр диаметрі 35 мм және поршень жүрісі 65 мм — 4-сурет) беріледі, олардың поршеньдері механизмдердің бүркеуіштерін пайдаланылған газдар ағынына перпендикуляр етіп орнатады.

Бір уақытта сығылған ауа жоғары қысымды отын сорғысының қақпағына орнатылған 30×25 пневмоцилиндрге (5-сурет) беріледі, ол отын беруді өшіреді.

Қосалқы тежегіш механизмі: 1, 12 - штифттер; 2 - шеге; 3 - корпус; 4 - бүркеуіш білігінің рычагы; 5 - болт; 6 - тоқтатқыш сақина; 7 - шайба; 8 - қысқыш серіппе; 9 - қақпақ; 10, 16 - гайкалар; 11 - бүркеуіш; 13 - бүркеуіш білігі; 14 - втулкалар; 15 - шпонка; 16 - рычаг; 17 - шарлы саусақ

Қосалқы тежегіш механизмдері 23 (6-сурет) газ шығару жүйесінің глушитель қабылдау құбырлары 3 және 22 қосылысындағы фланецтерге болттар 2 арқылы бекітілген.

Дәл осы болттармен фланецтерге пневмоцилиндрлерді 7 орнатуға арналған кронштейндер 6 бекітілген.

Қосалқы тежегішті басқару краны кабинаның алдыңғы панеліне бекітілген, ал оның батырмасы ілініс педаліның сол жағында орналасқан.

Қосалқы тежеу жүйесінің краны: а - кранның құрылысы; b - тежеу кезіндегі кран бөлшектерінің орны; 1, 11, 12 - тіреу сақиналары; 2 - корпус; 3 - сүзгі; 4 - табақша; 5, 10, 14, 18 - тығыздау сақиналары; 6 - втулка; 7 - қорғаныш қаптама; 8 - батырма; 9 - итергіш; 13 - серіппе; 15 - клапан; 16 - клапан өзегі; 17 - бағыттағыш; I - ауа баллонына шығу; II - атмосфералық шығу; III - пневмоцилиндрлерге шығу

Қосалқы тежегіш тораптары ақаулар анықталған кезде, мысалы, бүркеуіш білігінің корпус втулкаларында кептелуі, пневмоцилиндр бөлшектерінің тозуы, механизмдерді қабылдау құбырларына бекітетін болттардың босауы және т.б. кезінде алынып, ішінара немесе толығымен бөлшектеледі.

Қосалқы тежегішті алу және бөлшектеу

Алу кезінде шарлы саусақтың 19 гайкасын 18 бұрап шығарып, ұшықты 15 рычаг 5-тен ажыратыңыз.

Шплинттерді алып, саусақтың 11 гайкасын 8 бұрап шығарыңыз, шайбаны және жинақтағы пневмоцилиндрді 7 алыңыз. Төрт болттың 2 контргайкалары мен гайкаларын бұрап шығарыңыз, оларды алыңыз, кронштейнді 6, тығыздағыштарды 1 және жинақтағы механизмді 23 алыңыз.

Отын беруді өшіру пневмоцилиндрін алу үшін цилиндрді кронштейнмен және цилиндр штогындағы ілмекті жоғары қысымды отын сорғысының рычагымен қосатын саусақтардың шплинттерін алыңыз, жинақтағы цилиндрді алыңыз.

Қосалқы тежегіштің 35×65 пневматикалық цилиндрі: 1 - шток; 2 - цилиндр корпусы; 3 - тығыздау сақинасы; 4 - втулка; 5 - цилиндр қақпағы; 6 - поршень; 7 - манжет; 8, 10 - қайтару серіппелері; 9 - поршень жүрісінің шектеуіші; 11 - поршень түбі

Кранды алу кезінде гайкаларды бұрап шығарып, одан құбырларды ажыратыңыз.

Кранды кабина еденінің панеліне бекітетін гайканы бұрап шығарып, оны алыңыз. Қосалқы тежегіш бөлшектері пайдаланылған газдар ортасында болып, ішінара коррозияға ұшырайды, ал олардың арасындағы саңылаулар күйе бөлшектерімен бітеледі; сондықтан бөлшектеуді жеңілдету үшін қосалқы тежегішті керосинде немесе дизель отынында бір тәулік бойы ұстау керек.

Механизмді бөлшектеу кезінде шегенің 2 басын (1-суретті қараңыз) егемен арамен кесіп, диаметрі 4 мм бізбен оны білік пен бүркеуіштен шығарыңыз.

Қосалқы тежегіш механизмін рычаг 4 арқылы қысқышта бекітіп, корпусты 3 айналдыра отырып, оны білік 13-тен алыңыз.

Корпустан бүркеуішті 11 шығарыңыз.

Корпустан қақпақты 9 алып, одан серіппені 8, шайбаны 7 және тоқтатқыш сақинаны 6 шығарыңыз. Тартқыш болттың 5 гайкасын 10 бұрап шығарып, білік 13-тен рычаг 4 және шпонка 15-ті алыңыз.

Диаметрі 3,5 мм біздің көмегімен корпустан штифттерді 1 және 12 шығарып, втулкаларды 14 алыңыз.

Корпустың соңыр тесігінен втулканы консистентті майлауышты қолдана отырып, гидравликалық әдіспен (164-сурет) шығаруға болады.

Өзек ретінде бүркеуіш осін пайдалануға болады.

Отын беруді өшірудің 30×25 пневматикалық цилиндрі: 1 - втулка; 2 - цилиндр қақпағы; 3 - тығыздау сақинасы; 4 - манжет; 5 - поршень; 6 - серіппе; 7 - поршень жүрісінің шектеуіші; 8 - цилиндр; 9 - шток

Механизм жетегінің 35×65 пневмоцилиндрін бөлшектеу кезінде оны қақпақ 5 арқылы (161-сурет) қысқышта бекітіп, корпус 2-ні бұрап шығарып, тығыздау сақинасын 3 алыңыз.

Цилиндрден поршень түбін 6 10–15 мм шығарып, оны бекітіңіз, контргайканы 14 (6-суретті қараңыз) босатыңыз.

Ұшықты 15 және контргайканы бұрап шығарыңыз.

Цилиндрден шток 1-мен жинақталған поршеньді 6 (4-суретті қараңыз) және серіппелерді 8 және 10 шығарыңыз.

Шток 1-ден шектеуішті 9, ал поршеньнен манжетті 7 алыңыз. Қажет болса, ұшықты бөлшектеңіз.

Отын беруді өшірудің 30×25 цилиндрін бөлшектемес бұрын, гайканы бұрап шығарып, тоқтату ілмегін штоктан ажырату керек.

Содан кейін цилиндрдің 8 төменгі бөлігін (5-суретті қараңыз) қысқышта қысыңыз, қақпақты 2 бұрап шығарыңыз және шток 9-бен жинақталған поршеньді 5 және серіппені 6 шығарыңыз.

Поршеньнен манжетті 4, ал штоктан шектеуішті 7 алыңыз.

Қосалқы тежегішті орнату: 1 - тығыздағыш; 2 - болт; 3, 22 - глушительдің қабылдау құбырлары; 4 - шпонка; 5 - бүркеуіш білігінің рычагы; 6 - пневмоцилиндр кронштейні; 7 - 35×65 пневмоцилиндр; 8 - арнайы гайка; 9 - шайба; 10 - шплинт; 11 - саусақ; 12 - резеңке втулка; 13 - пневмоцилиндр штогы; 14, 18, 21 - гайкалар; 15 - ұшық; 16 - тоқтатқыш сақина; 17 - серіппелі сақина; 19 - шарлы саусақ; 20 - тығыздағыш; 23 - қосалқы тежегіш механизмі; Л - бұрап қосу ұзындығы

Кранды бөлшектеу кезінде (3-суретті қараңыз) оның төменгі бөлігін қысқышта бекітіңіз.

Қаптаманың 7 төменгі бөлігін втулка 6-дан ажыратыңыз.

Пайда болған саңылауға тіреу сақинасын 11 шығарыңыз.

Батырманы 8 тартып, корпустан қаптама 7, втулка 6, тығыздау сақиналары 5, 10 және 14 және серіппе табақшасы 4-пен жинақталған итергішті 9 шығарыңыз.

Корпустан серіппені 13 шығарыңыз.

Кранды қысқышта кранның төменгі бөлігіне қол жеткізуге болатындай етіп ауыстырыңыз.

Тіреу сақинасын 1 алыңыз, корпустан клапан бағыттағышын 17 және тығыздау сақинасын 18 шығарыңыз.

Бағыттағыштан 17 өзегі 16 бар кіріс клапанын 15 және клапан серіппесін шығарыңыз.

Итергіш 9-дан тығыздау сақиналарын 10, 14, табақшаны 4, тіреу сақинасын 12 және втулканы 6 алыңыз.

Пневмоцилиндрлердің, механизмдердің және кранның бөлшектерін бензинде жуу керек, содан кейін кептіріп, мұқият тексеру керек.

Соңыр тесіктен втулканы гидравликалық әдіспен сығымдап шығару: 1 - өзек; 2 - втулка; 3 - консистентті майлауыш

Қабылдау құбырларының фланецтері мен қосалқы тежегіш механизмдерінің арасындағы тығыздағыштарда үзілістер, қабаттасулар және басқа зақымданулар болмауы керек.

Резеңке бөлшектердің үзілуі, терең сызаттар, қатаю және қалдық деформация, сондай-ақ басқа зақымдануларға жол берілмейді.

Қосалқы тежегіш механизмі мен пневмоцилиндрлер бөлшектерін бақылауға арналған мәліметтер 1-кестеде келтірілген.

1-кесте

Втулка. Ішкі диаметрі:

- номиналды өлшем - 14+0,050 мм;
- рұқсат етілген өлшем - 14,10 мм

Бүркеуіш білігі. Сыртқы диаметрі:

- номиналды өлшем - 14-0,060 мм;
- рұқсат етілген өлшем - 13,80 мм

Шарлы саусақ. Сфералық бетінің диаметрі:

- номиналды өлшем - 12-0,120 мм;
- рұқсат етілген өлшем - 11,75 мм

Қосалқы тежегіш жетегінің тартқыш ұшығы. Шарлы саусаққа арналған тесіктің диаметрі:

- номиналды өлшем - 12+0,160 мм;
- рұқсат етілген өлшем - 12,25 мм

Қосалқы тежегіш агрегаттарын бөлшектеуге және автомобильден алуға кері тәртіпте жинап, оларды автомобильге орнатыңыз.

Бұл ретте келесі талаптарды орындау қажет:

- бүркеуіш білігі втулкаларда кептелместен еркін айналуы керек. Білік пен втулкаларды майлауға қатаң тыйым салынады;
- ұшықты 15 (6-суретті қараңыз) және шарлы саусақты 19 жұқа қабат графитті майлауышпен майлаңыз;
- ЦИАТИМ-221 майлауыш материалының жұқа қабатымен майлаңыз: қосалқы тежегішті басқару кранында тығыздау сақиналарымен жинақталған итергіш 9 (3-суретті қараңыз), втулка 6 және штокпен жанасатын жердегі корпус 2; пневмоцилиндрлерде тығыздау сақинасымен жинақталған поршень, шток және цилиндр.

Құрастырғаннан кейін пневмоцилиндрлерді 5,3 кгс/см² ауа қысымымен герметикалыққа тексеріңіз.

Ауаның ағу орындарын сабынды эмульсиямен анықтаңыз, тексеруден кейін оны кетіріңіз.

Тексеру кезінде штоктардың жүрісін де өлшеу қажет, ол 35×65 пневмоцилиндрлерінде 65 мм, ал 30×25 пневмоцилиндрінде 25 мм болуы керек.

Штоктар серіппелер әсерінен кептелместен бастапқы қалпына қайтуы керек.

Қосалқы тежегіш механизмін автомобильге орнатқан кезде штоктың бұрап қосу ұзындығын «Л» (6-суретті қараңыз) пневмоцилиндр поршені ең жоғарғы күйде болған кезде шпонка 4 қабылдау құбырларының осі бойымен орналасатындай етіп реттеу керек. Бұл кезде механизмнің бүркеуіші толығымен ашылады.

Сондай-ақ газ шығару жүйесінің қабылдау құбырларын бекітетін болттардың тартылуын тексеру керек, қажет болғанда қабылдау құбырларын қозғалтқыштың шығару газ құбырларына бекітетін болттарды тартыңыз.