Іліністің жалпы құрылымы
Ілініс (1-сурет) басқарылатын дискідегі амортизаторы бар бір пластиналы диафрагма түрі. Ілінісу қысымы дискідегі қысым серіппесі арқылы жасалады.
Қысым серіппесі мен босату мойынтірегі арасында бос орын жоқ, сондықтан мойынтіректің ішкі сырығы қозғалтқыш жылдамдығымен айналады. Жұмыс кезінде ілініс реттеуді қажет етпейді.
Ілініс педалы корпус кронштейнінде пластик втулкада айналады. Втулка майланбаған. Ең жоғарғы күйде педаль (3) серіппемен ұсталады. Бұл жағдайда педаль резеңке буферге (2) тіреледі.
Майлау нүктелері:
- Ілініс шанышқысының ұштары, ілініс корпусындағы және втулкадағы тесікте қозғалады, екі майлағыш арқылы майланады.
- Босату мойынтірегі майлауды қажет етпейді.
- Майлағыш босату мойынтірегі муфтасының қуысына тиісті жөндеу жұмыстары кезінде, маусымдық техникалық қызмет көрсету кезінде (күзде), сондай-ақ муфтаның қозғалғыштығы нашарлаған кезде салынады (ауыстырылады).
ПАЗ-32053-07 автобусының іліністі босату жетегі (гидравликалық)
1 — педаль; 2 — педаль буфері; 3 — серіппе; 4 — резервуар; 5 — құбырлар; 6 — қысым серіппесі; 7 — мойынтірек;
8 — шанышқы; 9 — рычаг; 10 — шанышқысы бар итергіш; 11 — жұмыс цилиндрі; 12 — ауа шығару клапаны; 13 — бас цилиндр; 14 — итергіш шанышқысы
Жұмыс принципі: Жүргізуші еденінің астындағы кронштейнге орнатылған бас цилиндр (13) педаль (1) арқылы іске қосылады. Жүйеден ауаны шығару үшін жұмыс цилиндрінде (11) резеңке қақпақпен жабылған ауа шығару клапаны бар.
Педаль (1) басылмаса, бас цилиндр (13) поршенінің астындағы қуыс компенсациялық тесік арқылы резервуармен (4) байланысады, бұл гидравликалық жүйедегі қысымның жоғарылауын және іліністің сырғып кетуін болдырмайды.
Автоматты реттеу: Жұмыс цилиндрінің ішінде орналасқан серіппе ілініс босату мойынтірегін ілініс дискінің қысым серіппесіне үнемі басып тұрады. Ілініс төсемдері тозған кезде жұмыс цилиндріндегі артық сұйықтық компенсациялық тесік арқылы резервуарға түседі. Поршень қозғалысы үшін жұмыс цилиндрінің ұзындық резерві ілініс төсемдерінің есептік тозуын реттеусіз қамтамасыз етеді.
Жетекті реттеу: Ілініс педалының бос жүрісін 7–8 мм қамтамасыз етуі керек, бұл итергіш пен ілініс бас цилиндрінің поршені арасындағы 1 ± 0,5 мм саңылауға сәйкес келеді. Ілініс бас цилиндрінің поршень итергішінің ұзындығы итергіш шанышқысын бұру арқылы реттеледі. Реттеуден кейін бекіткіш гайканы қатайтып, бас цилиндрдің қорғаныс қақпағын орнатыңыз.
Ілініс жұмыс цилиндрін жөндегенде және бөлшектерін ауыстырғанда, жұмыс цилиндрінің поршень итергішінің ұзындығын тексеріп, қажет болса реттеңіз. Шанышқыдағы тесіктің орталық сызығынан итергіш шариктің соңына дейінгі ұзындық 150 ± 1 мм болуы керек.
Гидравликалық ілініс жетегін толтыру (ауа шығару)
- Толтырғыш резервуардың қақпағын бұрап ашыңыз, тығын шағылыстырғышын алып тастаңыз және резервуарды оның биіктігінің үштен екісіне дейін тежегіш сұйықтықпен толтырыңыз.
- Ілініс жұмыс цилиндрінде ауа шығаратын клапанның қақпағын алыңыз және клапанға ұзындығы шамамен 500 мм резеңке шланг салыңыз. Шлангтың бос ұшын тежегіш сұйықтығы бар мөлдір ыдысқа салыңыз (ыдыс биіктігінің жартысына дейін құйыңыз).
- Ілініс педалын 3–4 рет 3–5 секунд аралықпен күрт басу арқылы жүйеде қысым жасаңыз.
- Педалды басып тұрып, жұмыс цилиндрінің ауа шығару клапанын 1/2–3/4 айналым бұрап ашыңыз, шлангтың ұшы сұйықтыққа батырылған күйде қалуына көз жеткізіңіз. Ауа көпіршіктері бар сұйықтық ыдысқа ағып шығады.
- Сұйықтық шығуы тоқтағаннан кейін клапанды толығымен бұрап жабыңыз, содан кейін педальды босатыңыз. Ауа шығару кезінде резервуарда «құрғақ түп» болдырмай, жұмыс сұйықтығын резервуарға құйып отырыңыз.
- Шлангтан сұйықтық ауа көпіршіктерінсіз шыққанша жоғарыдағы ауа шығару операцияларын қайталаңыз.
- Педалды басып тұрып, ауа шығару клапанын толығымен бұрап жабыңыз және педальды бірқалыпты босатыңыз.
- Ауа шығару клапанынан шлангты алып, резеңке қақпақты кигізіңіз.
- Резервуарға биіктігінің үштен екісіне дейін сұйықтық құйыңыз, шағылыстырғыш пен резервуар қақпағын орнатыңыз.
ПАЗ-4234 автобусының іліністі босату жетегі (гидропневматикалық)
ПАЗ-4234 автобусының іліністі босату жетегі гидропневматикалық болуы мүмкін. Пневмогидравликалық күшейткіш (ПГУ) ZF SACHS ілінісімен (Германия) толық жинақта орнатылады. КАМАЗ немесе Кнорр-Бремзе (Германия) шығарған ПГУ қондырғылары қолданылады.
ПГУ ілініс педальын басқан кезде оған түсетін күшті азайтуға арналған. ПГУ автобустың пневматикалық жүйесінде ауа қысымы 0,6–0,8 МПа болғанда тиімді жұмыс істейді.
Назар аударыңыз! Ілініс педальының толық жүрісі педаль қозғалысын шектегішті орнату арқылы шектеледі. Автобусты ілініс педальының қозғалысын шектегішсіз пайдалану іліністің істен шығуына әкеледі.
1 — педаль қозғалысын шектегіш; 2 — педаль; 3 — серіппе; 4 — педаль тоқтатқышы; 5 — бас цилиндр шанышқысы; 6, 13 — бекіткіш гайка;
7 — бас цилиндр; 8 — қысым серіппесі; 9 — шанышқы білігі; 10 — ПГУ итергіш шанышқысы; 11 — резервуарға дейінгі құбыр;
12 — ілініс шанышқысының рычагы; 14 — ПГУ итергіші; 15 — ПГУ; 16 — айналма клапан; 17 — пневматикалық түтік фитингі
9 — шанышқы білігі; 10 — ілініс шанышқысының рычагы; 11 — ПГУ итергіш шанышқысы; 12 — бекіткіш гайка;
13 — ПГУ поршень итергіші; 14 — ПГУ; 15 — пневматикалық құбыр; 16 — гидравликалық құбыр; 17 — айналма клапан;
А — басқару өлшемі 186–189 мм-ге тең
ПГУ-мен іліністі босату жетегін реттеу педальдың бос жүрісін 3–10 мм қамтамасыз етуі керек.
- Кнорр-Бремзе ПГУ: Ілініс шанышқысы рычагының бос жүрісі автоматты түрде реттеледі. Педальдың бос жүрісі бас цилиндр поршень итергішінің ұзындығын өзгерту арқылы реттеледі.
- КАМАЗ ПГУ: Ілініс шанышқысы рычагының бос жүрісі қосымша реттеледі.
Ілініс шанышқысы рычагының бос жүрісін реттеу (тек КАМАЗ ПГУ):
- Шанышқы рычагының бос жүрісін оны екі бағытта шеткі күйіне дейін тербеу арқылы тексеріңіз. Рычагтың бос жүрісі 1 ± 0,5 мм болуы керек.
- Ілініс шанышқысы рычагының қысым серіппесін (8) алыңыз.
- ПГУ өзегінің бекіткіш гайкасын (13) босатыңыз.
- Шанышқыны өзек жіпі бойымен айналдыру арқылы итергіш өзегінің ұзындығын өзгертіңіз.
- Бекіткіш гайканы қатайтып, қысым серіппесін орнатыңыз.
Ілініс жетегін толық реттегеннен кейін (ілініс педальының қозғалысын шектегіш орнатылуы керек) ПГУ итергішінің жұмыс жүрісі 16,5–19,0 мм болуы керек.
КАМАЗ ПГУ бар ілініске техникалық қызмет көрсету:
- Шанышқы рычагының бос жүрісін тексеру әрбір ТО-1 кезінде жүргізілуі керек.
- Әрбір ТО-2 кезінде шанышқы рычагының қысым серіппесінің сипаттамасын тексеру қажет. Серіппенің ұзындығы 130 мм-ге дейін созылғандағы рұқсат етілген күші кемінде 75–90 Н болуы керек. Күш аз болса, қысым серіппесін ауыстырыңыз.
Ілініс шанышқысы рычагының орнатылуы: Жөндеу кезінде ілініс шанышқысы рычагын орнатқанда, іліністі босату шанышқысы білігінің ұшындағы және рычаг корпусындағы белгілердің сәйкестігін тексеріңіз, бұл рычагтың дұрыс жұмыс істеуі үшін қажетті орнын қамтамасыз етеді.
Кнорр-Бремзе ПГУ орнату: Жөндеу кезінде, Кнорр-Бремзе ПГУ орнатқанда, шанышқыны ПГУ итергіш өзегінде айналдыру арқылы шанышқы тесігінің осінен ПГУ поршень итергішіндегі сақиналы ойыққа дейінгі қашықтықтың 186–189 мм болуын қамтамасыз етіңіз. Осы реттеуді орындағаннан кейін ПГУ итергішінің бекіткіш гайкасын қатайтыңыз. ПГУ итергішінің жұмыс жүрісі 16,5–19,0 мм болуы керек.
Босату мойынтірегі муфтасын майлау: Егер босату мойынтірегі муфтасын беріліс қорабының кіріс білігінің қақпағы бойымен жылжыту қиындаса, сондай-ақ жылына бір рет маусымдық техникалық қызмет көрсету кезінде және беріліс қорабын алумен байланысты жөндеу жұмыстарында, қақпақтың бетін жетекті ілініс дискісінің тозу өнімдерінен тазалаңыз және босату мойынтірегі муфтасының қуысын Optimal Olista LongTime 3 EP майлағышымен ауыстырыңыз немесе толықтырыңыз.
ПГУ бар ілініс гидравликалық жетегін толтыру: ПАЗ-32053-07 автобусындағыдай орындалады, бірақ айналма клапан ПГУ корпусында орналасқанын және ПГУ қысымы 0,6–0,8 МПа сығылған ауаның пневматикалық жүйесіне қосылуы керек екенін ескеріңіз.
Іліністің ықтимал ақаулары және жою әдістері
Іліністің толық қосылмауы (ілініс «тайып кетеді»)
Белгілері: Нақты иіс, жеделдету қарқындылығының және қозғалыс жылдамдығының төмендеуі
- Үйкеліс төсемдеріне майдың түсуі (қозғалтқыштан немесе беріліс қорабынан) — Майдың ағуын жөндеңіз. Жетекті дискіні немесе үйкеліс төсемдерін ауыстырыңыз. Майлану шамалы болса, төсемдерді бензинмен жуып, жұмыс беттерін ұсақ тегістеуіш қағазбен тазалаңыз.
- Жетекті диск төсемдерінің шамадан тыс тозуы — Жетекті дискіні немесе үйкеліс төсемдерін ауыстырыңыз.
Іліністің толық ажыратылмауы (ілініс «жетектейді»)
Белгілері: Қиын беріліс ауыстыру, берілістерді ауыстыру кезінде сықырлау шуы
- Ілініс гидравликалық жетегінде ауаның болуы — Гидравликалық жүйені ауа шығарыңыз.
- Бас цилиндрдің ішкі манжетінің тозуы — Манжетаны ауыстырыңыз.
- Жетекті дискінің деформациясы — Жетекті дискіні ауыстырыңыз немесе түзетіңіз (дискінің маточина шлиціне қатысты шеткі соғуы 0,7 мм-ден аспауы керек).
- Жетекті диск маточинасының кіріс білігі шлицтерінде кептелуі — Кептелуді жойыңыз.
- Беріліс қорабының кіріс білігінің алдыңғы мойынтірегінің кептелуі (маховикте) — Мойынтіректі ауыстырыңыз.
Іліністің бас немесе жұмыс цилиндрінен сұйықтықтың ағуы
- Бас цилиндрдің сыртқы манжетінің немесе жұмыс цилиндрінің манжетінің тозуы — Тозған манжеттерді ауыстырыңыз немесе цилиндрді ауыстырыңыз.
