Екі секциялы тежеу краны (1-сурет) автомобильдің жұмыс тежеу жүйесінің атқару механизмдерін басқаруға, сондай-ақ тіркеме тежегіштерінің жетек клапанын басқаруға арналған.
Тежеу краны жоғарғы және төменгі корпустардан тұрады.
Жоғарғы корпусқа кранның рычагты механизмі бекітіледі. Шаң мен ылғалдан рычаг корпусы қаптамамен қорғалған.
Жоғарғы цилиндр тіркеменің (жартылай тіркеменің) тежегіштерін, төменгі цилиндр тягаштың тежегіштерін басқарады.
2–4-суреттерде тежеу кранының жоғарғы және төменгі цилиндрлері қақпақтарының құрылысы егжей-тегжейлі көрсетілген.
Кран автомобильден алынып, 15 клапандарының немесе 13 және 19 манжеттерінің (1-суретті қараңыз) герметикалық болмауынан шығару тесігі арқылы ауа ағуын жою үшін ішінара немесе толығымен бөлшектеледі.
Ауаның ағу орнын кранды автомобильден алып тастамас бұрын келесі белгілер бойынша анықтау керек:
- - тұрақ тежегішінің рычагын 4 бұрғаннан кейін ағу тоқтады — жоғарғы цилиндрдің 15 клапаны герметикалық емес;
- - тұрақ тежегішінің рычагын бұрғаннан кейін ағу тоқтамады — жоғарғы цилиндр поршенінің 13 манжеті герметикалық емес;
- - тежеу педалін басқаннан кейін ағу тоқтамады — төменгі цилиндрдің 15 клапаны немесе 19 поршень манжеті герметикалық емес.
Манжеттер мен поршеньдердің герметикалығын тексеру сұлбасы 5-суретте көрсетілген.
Тежеу краны кабинаның астындағы арнайы кронштейнге орнатылған және раманың сол лонжеронының ішкі жағынан үш болтпен бекітілген.
Тежеу кранын алып жатқанда, тартқыштардың саусақтарының шплинттерін алып, жетек тартқыштарының ұштарын тежеу кранының 2 және 4 рычагтарынан (1-суретті қараңыз) ажыратыңыз.
Тоғайма гайкаларды бұрап шығарып, құбырларды тежеу кранынан ажыратыңыз.
Кранды бекіту болттарының гайкаларын бұрап шығарып, болттардан шайбаларды, тежеу кранын және оның кронштейнін алыңыз.
Кранды жөндеу
Жөндеу кезінде істен шыққан бөлшектерді зауыттық өндірістің жаңаларымен ауыстырыңыз.
Жөндеуден кейін тежеу кранын жинаған кезде, тартқыштың 1 гайкасын рычаг 2 ұшының бос жүрісі 0,2–4,0 мм, ал жұмыс жүрісі 19–21 мм, рычаг 4-тің бос жүрісі 8–12 мм, ал толық жүрісі 44–47 мм болатындай етіп тартыңыз.
Құрастырғаннан кейін тежеу кранын арнайы стендте 6,00–6,50 кгс/см² тұрақты ауа қысымында тексеріп, қажет болғанда реттеңіз.
Рычагтар 2 және 4 бос күйде болғанда, тіркеме тежегіштерінің пневмомагистраліндегі ауа қысымы 4,8–5,3 кгс/см² болуы керек, ал автомобиль тежегіштерінің пневмомагистралінде қысым болмауы керек.
Реттеуді 6 тоқтатқыш болтын бұрап шығарғаннан кейін, 3 гайканы айналдыру арқылы жүргізіңіз.
Егер тежеу магистраліндегі ауа қысымы 4,8–5,3 кгс/см²-ден төмен болса, 3 гайканы сағат тілінің бағытымен бұрау керек.
Рычаг 2 толығымен тартылған кезде, тіркеменің пневмомагистраліндегі ауа қысымы болмауы керек, автомобиль тежегіштерінің пневмомагистраліндегі қысым ауа баллонындағы ауа қысымына тең болуы керек.
Реттеуді тартқыштың 1 гайкасымен рычаг ұшының жұмыс жүрісі 19–21 мм шегінде жүргізіңіз.
Реттеулерді режимдік сақина 22-нің үш бекітілген күйінде тексеру қажет, сақина кілтпен кептелместен айналуы керек.
Рычаг 4 толығымен тартылған кезде, автомобиль тежегіштерінің пневмомагистраліндегі ауа қысымы болмауы керек, ал тіркеме тежегіштерінің пневмомагистраліндегі қысым 4,8–5,3 кгс/см²-ден 0-ге дейін төмендеуі керек.
Рычаг бастапқы қалпына қайтқан кезде, тіркеменің пневмомагистраліндегі ауа қысымы 4,8–5,3 кгс/см²-ге дейін артуы керек.
Егер тіркеме тежегіштерінің пневмомагистраліндегі ауа қысымы 0-ге дейін төмендемесе, онда бағыттаушы шайбаны 3 (3-суретті қараңыз) гайка 1-ге қатысты айналдыру арқылы кранды реттеу керек, 97,5 мм-ге тең а өлшемін азайтыңыз.
Реттеуден кейін шайбаның гайка 1 және түтік 4-ке қатысты орнын тоқтатқыш сақина 2-мен бекітіңіз, гайка мен түтікте жаңа тесік бұрғылаңыз.
Тексерілген және реттелген тежеу кранын автомобильге орнатыңыз, тартқыштардың ұштары мен құбырларды қосыңыз.
Тежеу кранының жетегін тексеріп, қажет болғанда реттеңіз.
Тежеу кранынан кейінгі пневможүйедегі максималды ауа қысымы (манометрдің жоғарғы шкаласы) тежеу педаліның жүрісін шектейтін 12 болтымен (6-сурет) реттеледі және 4,0–4,5 кгс/см² шегінде болуы керек.
Реттеуден кейін болтты контргайка 11-ді тартып, бекітіңіз.
Тежеу педаліның бос жүрісін 16 тартқышының ұзындығын өзгерту арқылы реттеңіз.
Ол 15–30 мм шегінде болуы керек.
Жұмыс жүрісінің басы педальдағы күштің айтарлықтай артуымен анықталады.
Рычагтың тартқышпен қосылысында саусақ пен қысқыш арасындағы саңылау 2 мм-ден аспауы керек. Тартқыштың ұзындығын өзгерту арқылы реттеңіз.
Тежеу кранының жетегі (6-суретті қараңыз) конструктивті түрде іліністі басқару жетегімен біріктіріліп жасалған және аспалы педаль 5, рычагтар 22 және 24, тартқыштар 8 және 16-дан тұрады.
Ілініс пен тежеу кранын басқару жетегін алу және бөлшектеу
Серіппелерді 1 және 13 ажыратып, алыңыз.
Саусақтардың шплинттерін алып, тартқыштарды 8, 9, 16 және 17 алыңыз. 7, 19 болттарын бұрап шығарып, кронштейндерді 10, 21 жинағын алыңыз.
Кронштейн 10-ды бөлшектегенде, білік 32-нің ұштарының шплинттерін алып, шайбаларды 28 және 34 алыңыз.
Рычаг 26-ның тартқыш болтын 31 бұрап шығарыңыз.
Ілініс педалін 2 және тежеу педалін 5, ілініс педаліның шпонкасын 33 алыңыз.
Рычаг 26-ны ілініс педалі жағына жылжытып, шпонканы 30 алыңыз. Кронштейннен білік 32-ні шығарып, рычагтар 24 және 26-ны алыңыз.
Кронштейн 21-ді бөлшектегенде, тартқыш болттарды 18 бұрап шығарып, рычагтар 20 және 23, шпонкалар, білік және рычаг 22-ні алыңыз. Қажет болғанда, рычагтар мен кронштейндерден втулкаларды сығып шығарыңыз.
Тежегіштер мен ілініс жетегі бөлшектерінің техникалық жағдайын бақылауға арналған мәліметтер кестеде келтірілген.
1-кесте. Жетек бөлшектерінің бақылау өлшемдері
Ілініс педаліның білігі. Сыртқы диаметрі:
- - номиналды өлшем - 20-0,020 мм;
- - рұқсат етілген өлшем - 19,50 мм
Ілініс педалі білігінің втулкасы. Ішкі диаметрі:
- - номиналды өлшем - 20+0,150 мм;
- - рұқсат етілген өлшем - 20,50 мм
Тежеу педаліның втулкасы. Ішкі диаметрі:
- - номиналды өлшем - 32+0,150 мм;
- - рұқсат етілген өлшем - 32,50 мм
Тежеу педаліның білігі. Сыртқы диаметрі:
- - номиналды өлшем - 32-0,100 мм;
- - рұқсат етілген өлшем - 31,50 мм
Іліністі ажырату жетегінің білігі. Сыртқы диаметрі:
- - номиналды өлшем - 20-0,020 мм;
- - рұқсат етілген өлшем - 19,50 мм
Жинақталған тежеу кранын басқару рычагы. Втулкадағы білікке арналған тесіктің диаметрі:
- - номиналды өлшем - 20+0,150 мм;
- - рұқсат етілген өлшем - 20,50 мм
Тежегіштер мен іліністі басқару жетегін бөлшектеуге кері тәртіпте жинаңыз.
Жинау кезінде втулкалар мен біліктерді графитті майлауышпен майлау керек.
Тежеу педаліның білігі мен рычаг 24-ті осы бөлшектердің шлицті бөлігінің ұштарына салынған белгілер бойынша қосыңыз.
Тежеу педаліның бос жүрісін анықтау
Тежеу педаліның бос жүрісін өлшеңіз (7-сурет). Егер ол 15–25 мм-ден үлкен немесе кіші болса, оны 2 тартқышының ұзындығын өзгерту арқылы реттеңіз.
Бос жүрісті өлшеу кезінде жетек рычагы тежеу кранының жоғарғы қақпағының тоқтатқышына қысылуы керек. Жұмыс жүрісінің басы күштің айтарлықтай артуымен анықталады.